نور ذكر اللّه روشن و منوّر مىگردد . حتى در حديثى از امام صادق ( عليه السلام ) آمده كه « لا بَأسَ بِذِكر اللّه و انْتَ تَبُول فَانّ ذِكْرَ اللّه حَسَنٌ على كُلّ حال و لاتَسأَم مِنْ ذكر اللّه » : « اشكالى ندارد كه نام خدا و ذكر او گوئى در حالى كه بول و ادرا مىكنى زيرا ذكر خدا در هر حالى نيكو است و از ياد و ذكر او ( در آن حال ) ناراحت مباش » . « 1 » از امام باقر ( عليه السلام ) نيز روايت شده كه فرمود : در توراتى كه دستخوش تحريف نشده ، نوشته شده كه موسى از پروردگارش سؤال كرد و گفت : خداى من ، در مجالسى قرار مىگيرم كه شأن تو را اجلّ و اعز مىدانم از اين كه نام تو را و ياد تو را در آن حال به زبان و خاطر آورم فرمود : « يا مُوسى انّ ذِكرى حَسَنٌ على كل حال » « اى موسى ياد من در هر حالى نيكو است » . « 2 » اطلاق ذكر خدا على كُل حال نشان مىدهد ، حتّى در حال تخلّى نيز ذكر او بدون اشكال است و جاى حياء و خجالت نيست ، بايد به فكر افتاد اگر دستگاه تخليه ادرار به اذن خدا كار نكرد چه كسى مىتواند آن را به كار اندازد ؟ پس خود تخليه هم از نعمتهاى الهى است كه انسان مىتواند به زندگى خود ادامه دهد ! حتى در نماز گرچه حرف زدن موجب بطلان است ولى ذكر گفتن مثل الله اكبر ، لا إله الّا الله و الحمد الله و غيره بدون اشكال است ، زيرا ذكر او در هر حالى حسن است . در قرآن مىخوانيم : إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنْ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُّبْصِرُونَ : « كسانى كه تقوا پيشه كردند ، وقتى گروهى از شيطانها با آنها تماس برقرار كردند و به ياد خدا افتاده و بصير مىشوند ( و قلب آنها روشن مىشود ) » « 3 » از اين آيه به دست مىآيد كه جلاء و روشنى قلب با ياد خدا حاصل مىشود ، چنان كه در

--> ( 1 ) . لئالى الاخبار ، جلد 1 ، صفحه 193 ، و محجة البيضاء ، جلد 2 ، صفحه 269 . ( 2 ) . محجة البيضاء ، جلد 2 ، صفحه 269 . ( 3 ) . سوره اعراف ، آيه 201 . .